Ինչպես ստուգել, որ seed phrase-ի թղթային պատճենը իրոք կվերականգնի դրամապանակը

Դրամապանակը ստեղծելիս գրի եք առել 12 կամ 24 անգլերեն բառ, թուղթը դրել եք դարակում և համարում եք, որ պահուստային պատճենը (backup) պատրաստ է։ Բայց այդ թուղթը երբեք չի «աշխատել»։ Եթե մեկ բառ սխալ է գրված, մոռացել եք նշել լրացուցիչ passphrase-ը կամ թուղթը հեռախոսի հետ նույն պայուսակում է, դա կպարզվի միայն այն օրը, երբ հեռախոսը կոտրվի։ Այդ պահին համեմատելու բան այլևս չի լինի։

Այստեղ քննարկում ենք մեկ հարց՝ ինչպես համոզվել, որ ձեր պատճենն իրոք կվերականգնի դրամապանակը։ Հերթականությունը հետևյալն է՝ նախ վերականգնման թեստ, հետո պահելու տեղը, վերջում՝ ինչ անել, երբ սարքը կոտրվել կամ կորել է։

Եթե դեռ շփոթում եք seed phrase-ը, մասնավոր բանալին, բորսայի գաղտնաբառը և 2FA կոդը, սկսեք «Seed phrase, մասնավոր բանալի, գաղտնաբառ, 2FA կոդ․ որն է բացում դրամապանակը» նյութից։ Բորսայում պահվող միջոցները seed phrase-ով չեն պաշտպանվում․ այս հոդվածը վերաբերում է ինքնապահվող (self-custody) դրամապանակներին։ Տարբերությունը մանրամասն՝ «Բորսայում պահե՞լ, թե՞ սեփական դրամապանակում»։

Ինչու դրամապանակը կարող է ընդունել սխալ գրված seed phrase-ը

Դրամապանակների մեծ մասն օգտագործում է բաց BIP-39 ստանդարտը։ Դրա «Generating the mnemonic» բաժնում նկարագրված է, թե քանի բիթ ստուգիչ գումար (checksum) է պարունակում բառաշարքը․

Աղյուսակից հետևում է․

• 12 բառի դեպքում ստուգիչ մասը ընդամենը 4 բիթ է, 24 բառի դեպքում՝ 8 բիթ։
• Եթե ներմուծելիս մեկ բառը սխալ է, դրամապանակը սովորաբար ցույց է տալիս «անվավեր seed phrase»։ Բայց 4 բիթը ունի միայն 16 հնարավոր արժեք, ուստի սխալ բառով շարքը մոտավորապես 16-ից 1 դեպքում պատահաբար անցնում է ստուգումը (24 բառի դեպքում՝ մոտ 256-ից 1)։
• Այդ ժամանակ դրամապանակը հանգիստ բացվում է, պարզապես դա ուրիշ, դատարկ դրամապանակ է։

Այսինքն՝ «դրամապանակն ընդունեց բառերը» չի նշանակում «բառերը ճիշտ են»։ Իրական ստուգումը հաջորդ բաժնի հասցեների համեմատությունն է։

Մինչ այդ, ստուգեք թղթի պատճենը բառացանկով․ անգլերեն ցանկը 2048 բառ է՝ english.txt։ Ստանդարտի համաձայն՝ բավական է առաջին չորս տառը բառը միանշանակ որոշելու համար, ուստի ձեռագիրը վատ լինելու դեպքում գոնե առաջին չորս տառը պետք է հստակ ընթեռնելի լինի։ Համեմատեք առանց ինտերնետի՝ թղթի կամ նախապես ներբեռնված ֆայլի հետ։ Seed phrase-ը մի մուտքագրեք որևէ կայքի որոնման դաշտում կամ «ստուգման գործիքում»։

Վերականգնման թեստ․ համեմատեք առաջին ստացման հասցեն

Ամենահուսալի ստուգումը մեկ անգամ իրականում վերականգնելն է։ Ավելի լավ է անել դա, քանի դեռ դրամապանակում մեծ գումար չկա․

1. Գրի առեք սկզբնական դրամապանակի առաջին ստացման հասցեն (օրինակ՝ USDT-ի համար օգտագործվող ETH կամ TRON հասցեն)՝ առաջին 6 և վերջին 6 նիշերը։
2. Վերականգնեք այլ միջավայրում․ մեկ այլ հեռախոսում կամ նույն հավելվածը ջնջելուց և նորից տեղադրելուց հետո ընտրեք «Import / Restore wallet» (ոչ «Create new wallet») և մուտքագրեք թղթի բառերը։ Եթե passphrase եք դրել, մուտքագրեք նաև այն։
3. Համեմատեք հասցեն․ վերականգնված դրամապանակի առաջին ստացման հասցեի առաջին 6 և վերջին 6 նիշերը պետք է լրիվ համընկնեն 1-ին քայլում գրածի հետ։ Համընկնում են՝ պատճենը աշխատում է։
4. Հասցեն չի համընկնում կամ մնացորդը զրո է․
   • Նախ ստուգեք՝ արդյոք ճիշտ ցանցն եք ընտրել, և արդյոք այլ հավելվածում վերականգնելիս հաշվի ուղին (derivation path) տարբեր չէ։ Կրկնեք նույն հավելվածում, որում ստեղծել էիք։
   • Նույն հավելվածում էլ չի համընկնում՝ ուրեմն թղթում սխալ կամ բաց թողնված բառ կա, կամ passphrase-ը պակասում է։ Քանի դեռ սկզբնական դրամապանակը բացվում է, ստեղծեք նոր դրամապանակ, նորից գրի առեք բառերը, կրկնեք թեստը և միայն դրանից հետո փոխանցեք միջոցները։

Hardware wallet-ների շատ արտադրողներ ունեն «ստուգել պատճենը» գործառույթ․ սարքի վրա մուտքագրում եք բառերը, և սարքը միայն համեմատում է՝ առանց առկա տվյալները վերագրելու։ Անվանումն ու տեղը տարբեր են, ճշտեք ձեր մոդելի ձեռնարկում։

Եթե դրամապանակում արդեն զգալի գումար կա, և չեք ուզում ռիսկի դիմել վերականգնման ժամանակ, ստեղծեք նոր դրամապանակ, փոխանցեք փոքր գումար, թեստավորեք նոր դրամապանակի պատճենը և հետո մասերով տեղափոխեք մնացածը։ Փոքր թեստային փոխանցումը ինչպես կազմակերպել՝ «Փոքր թեստային փոխանցում»։

Որտեղ պահել թղթի պատճենը, որ մեկ դեպքը չոչնչացնի ամեն ինչ

Թեստից հետո մնում է պահելը։ Երկու սկզբունք կա․ մեկ միջադեպը չպետք է միաժամանակ ոչնչացնի բոլոր պատճենները, և մեկ անգամ տեսնելը չպետք է բավարար լինի ձեր միջոցները կորցնելու համար։

• Մի լուսանկարեք, մի պահեք ամպային պահոցում կամ նշումներում, մի ուղարկեք ինքներդ ձեզ Telegram-ի «Saved Messages»-ով, Viber-ով կամ WhatsApp-ով։ Այդ հաշիվը կոտրվելու դեպքում կոտրողը ստանում է ամբողջ դրամապանակը։
• Մի պահեք հեռախոսի հետ միասին։ Եթե երկուսն էլ միաժամանակ գողացվեն կամ թրջվեն, պատճենն անիմաստ է դառնում։
• Մտածեք երկու օրինակի մասին՝ երկու տարբեր վայրում, օրինակ՝ տանը և մեկ այլ վստահելի տեղում։ Ամեն լրացուցիչ օրինակ լրացուցիչ մարդու տեսնելու ռիսկ է, ուստի երկուսն էլ թաքցրեք։
• Թուղթը խունանում է, թրջվում, այրվում։ Ոմանք դրա համար բառերը փորագրում են մետաղե թիթեղի վրա․ թուղթ օգտագործելիս ժամանակ առ ժամանակ ստուգեք, որ գրածը դեռ ընթեռնելի է։
• Passphrase-ը գրի առեք առանձին և պահեք seed phrase-ից առանձին։ Միայն մեկը գտնողը դրամապանակը չի բացի, բայց եթե երկուսի տեղն էլ մոռանաք, դուք ինքներդ էլ չեք բացի։

Հեռախոսը կոտրվեց կամ կորավ․ քայլերի հերթականությունը

Գրեք այս պլանը նախօրոք, որպեսզի միջադեպի օրը չփնտրեք․

1. Համոզվեք, որ ձեռքի տակ ունեք թղթի պատճենը, և այն անցել է վերականգնման թեստը։ Եթե թեստ չեք արել, մնում է միայն փորձել վերականգնել. հենց դրա համար էր պետք նախապես ստուգել։
2. Նոր սարքում տեղադրեք նույն դրամապանակը՝ միայն պաշտոնական App Store-ից, Google Play-ից կամ արտադրողի կայքից, ոչ թե հաղորդագրության կամ գովազդի հղումով։
3. Ընտրեք «Import / Restore wallet», մուտքագրեք seed phrase-ը (և passphrase-ը) և համեմատեք առաջին ստացման հասցեն նախօրոք գրածի հետ։
4. Հեռախոսը կորել կամ գողացվել է (ոչ թե պարզապես կոտրվել)․ ենթադրեք, որ մեկ ուրիշը կարող է բացել հին հեռախոսի դրամապանակը։ Վերականգնելուց անմիջապես հետո ստեղծեք բոլորովին նոր դրամապանակ և փոխանցեք միջոցները դրան։ Ստացողի հասցեն պատճենեք անմիջապես նոր դրամապանակից, ոչ թե գործարքների պատմությունից․ պատճառը՝ «Ինչպես ճանաչել address poisoning-ը»։
5. Կորել է հենց թղթի պատճենը, իսկ դրամապանակը դեռ բացվում է․ քանի դեռ բացվում է, փոխանցեք միջոցները նոր դրամապանակ (նոր seed phrase-ով) և նորից թեստավորեք դրա պատճենը։ Հին բառերը նորից գրի առնելը բավարար չէ, քանի որ չգիտեք, թե ում ձեռքն է ընկել կորած թուղթը։

Եվ վերջինը․ ոչ մի աջակցման ծառայություն, գործիք կամ «վերականգնման ծառայություն» չի կարող բացել ինքնապահվող դրամապանակը առանց seed phrase-ի։ Եթե ինչ-որ մեկը պնդում է, որ կարող է, և նախապես վճար կամ seed phrase-ի մի մասն է խնդրում, դա խարդախություն է։

Կարճ ստուգաթերթ՝ տարին մեկ անգամ և հեռախոսը փոխելուց առաջ

• Թղթի յուրաքանչյուր բառ կա BIP-39 բառացանկում, առաջին չորս տառը հստակ է։
• Գոնե մեկ անգամ վերականգնել եք պատճենից, և առաջին ստացման հասցեն համընկել է։
• Passphrase ունենալու դեպքում այն էլ է գրի առնված և պահված առանձին։
• Պատճենը չկա հեռախոսում, ամպում կամ չաթերում և չի պահվում հեռախոսի հետ։
• Հեռախոսը փոխելուց, հավելվածը ջնջելուց կամ hardware wallet-ի ծրագիրը թարմացնելուց առաջ համոզվեք, որ վերը նշվածները դեռ ճիշտ են։